CILËN NATËPO SHKOJMËN'KUKAJ?

Thuhet se njeriu nuk gjendet rastësisht në një vend dhe kohë të caktuar.

Çdo gjë fillon në vitin 2009 kur në fshatin e braktisur Kukaj, me vetëm tre shtëpi banimi, po xhirohej filmi “Gomarët e kufirit”. Pas përfundimit të xhirimeve, aktori Bislim Muçaj bleu aty një shtëpi rrënojë dhe e ftoi shokun e tij, profesorin e artit skenik Fadil Hysaj, që ta vizitojë këtë fshat.

I mahnitur me bukuritë dhe harmoninë e natyrës, Fadil Hysaj menjëherë bleu një tokë me shtëpinë të cilën e veshi me gurë, ndërsa në shtëpinë e vjetër që deri atëherë përdorej si ahur, në vitin 2010 themeloi Etno Teatrin e parë në Kosovë. Më 26 maj 2010 u dha premiera e shfaqjes “Dardha pas bunarit” e Arta Arifit, në regji të Iliriana Arifit.

Shfaqja, e shkruar enkas për këtë teatër dhe që trajtonte një temë tabu të dramës familjare, shënoi një ngjarje dhe interesim të jashtëzakonshëm të publikut dhe mediave.

Rregullimi i oborrit, duke respektuar relievin kodrinor, krijoi kaskada që dhanë formën dhe idenë e ndërtimit të një amfiteatri të ardhshëm. Në qershor të vitit 2011 aty filloi Festivali i Arteve dhe Kulturës Tradicionale ETNO FEST. Ndërkohë, Ilaz Hysaj bleu shtëpinë më të vjetër të kësaj ane, e cila pas renovimit shërbeu si vend autokton për biseda odash, promovime librash, etno performanca, ekspozita dhe shfaqje teatrore në kuadër të festivalit.

Edicioni i parë i festivalit ETNO FEST u mbajt nga 26 deri më 30 qershor 2011. I përkrahur nga MKRS, ai i ofroi publikut një program tejet të larmishëm multimedial me këngë, valle, rite arkaike, ekspozita pikturash, skulpturash dhe etno eksponatesh, shfaqje studentore dhe nga skena e njohur shqiptare, performanca, instalacione figurative, koncerte, debate, promovime librash, biseda odash, këngë e lojëra të vjetra dhe ushqime tradicionale.

Suksesi i këtij edicioni joshi shumë artistë, etnologë, njohës dhe hulumtues të trashëgimisë e traditës t’i bashkëngjiten projektit, i cili rritej dhe pasurohej nga viti në vit. Një pjesë e tyre bleu toka dhe filloi ndërtime. Dinamika e krijuar bëri që banorët e mbetur të hiqnin dorë nga ideja e braktisjes dhe shumë të tjerë të ktheheshin në vatrat e tyre. Fluksi migrator u përmbys dhe sot në fshat janë ndërtuar dhjetëra shtëpi banimi.

Bashkë me rritjen programore, ETNO FEST shënoi edhe rritje të konsiderueshme infrastrukturore. Nga viti në vit u ndërtuan hapësira të reja performuese e ekspozuese, stenda të produkteve artizanale dhe të agrikulturës, hapësira muzeale, shtëpiza të vogla dhe bujtina për stafin e mysafirët e festivalit, duke u shndërruar gradualisht në etnokompleksin më të madh në Ballkan.

Etnokompleksi në Kukaj sot posedon 12 skena, teatro dhe amfiteatro, një muze etnografik, dhjetëra galeri dhe stenda ekspozuese, oxhaqe, furra të shumta kuzhinimi, tre etno bare dhe dy restorante. Këtë vit po i shtohet edhe skena më e madhe për evente të mëdha, që mund të pranojë rreth një mijë spektatorë. Pjesëmarrja e artistëve dhe grupeve nga shtete të tjera po trasojnë rrugën që ETNO FEST të shndërrohet në një festival prestigjioz ndërkombëtar.

Bashkë me objektet e ndërtuara përreth, si “Oda Dauti”, “Kulla Dielli” dhe kompleksi kulturor turistik i Iliriana dhe Arta Arifit, fshati Kukaj po merr fizionominë e një fshati kulturor me kapacitete të mëdha për zhvillimin e turizmit agro-kulturor dhe një oazë të bukur për promovimin e trashëgimisë shpirtërore e materiale.